กล่าวเฉพาะ เรื่องรามเกียรติ์ที่คนไทยเราคุ้นเคยที่สุด ซึ่งเราเข้าใจ (หรือถูกทำให้เขาใจ) ตรงกันว่า เป็นสงครามระหว่างฝ่ายธรรมะ  (คือพระราม) กับฝ่ายอธรรม (คือทศกัณฐ์)  อัน มีสาเหตุมาจากฝ่ายธรรมะถูกย่ำยีก่อน  ดังนั้นจึงต้อง ทำสงครามตอบโต้โค่นล้มอธรรมฟื้นฟูธรรมะ (เอ๊ะ ฟังคุ้นๆคล้ายๆกับสถานการณ์การเมืองไทยขณะนี้ไหม)  โดย ทศกัณฑ์ไปลักนางสีดา มเหสีของพระรามมาไว้ที่เมืองของตนหวังจะให้เป็นเมียอีกคน  (คล้าย เจ้าชายปารีสไปแอบเป็นชู้กับเจ้าหญิงเฮเลน มเหสีของกัตริย์อะกาเมมอนแล้วพากลับกรุงทรอยในมหากาพย์อีเลียด กลายเป็นศึกชิงนาง ที่แอบแฝงการเมืองเพื่อขยายอำนาจยึดครองกรุงทรอยของฝ่ายเสียเมีย)  ดังนั้น พระรามจึงต้องเปิดศึกเพื่อปราบอสูร  โดยมีเหล่าเทพต่างถือหางแต่ละฝ่าย จบลงด้วยความตายของอธรรมตามระเบียบ

นั่นคือสิ่งที่ เราได้รับรู้  และสมน้ำหน้าฝ่ายทศกัณฑ์อยู่ไม่น้อย  จนถึงขนาดยกย่องยักษ์ที่ชื่อพิเภก ผู้ทรยศต่อเผ่าพันธุ์ของตน (คือขายชาตินั่นแหละ) ว่าเป็นวีรบุรุษ เหมือนยกย่องเล่าปี่จอมตอแหลและชอบหักหลังคนว่าเป็นพระเอก โดยมีขงเบ้งจอมเจ้าเล่ห์คอยยุยง  ข้อ ดีของเล่าปี่ก็คือ มีคนดีๆอย่าง กวนอู เตียวหุย จู ล่ง คอยทำงานให้จึงนับว่ามีวาสนาอุ้มชูให้เป็นใหญ่ได้ชั่วเวลาหนึ่ง

แต่เราไม่สนใจ หรือถูกทำไม่ให้สนใจเบื้องลึกเบื้องหลังของเหตุการณ์ ว่าทำไมทศกัณฑ์จึงต้องจองเวรกับฝ่ายพระราม  นั่นคือ บ่อเกิดของรามเกียรติ์  อันเนื่องมาแต่ยักษ์ตนหนึ่ง ที่ชื่อนนทุกข์นั่นเอง

เรื่องมีอยู่ว่า ยักษ์ชื่อนนทุกข์ คอยรับใช้ท่านมหาเทพองค์ที่ชื่ออิศวร ณ เทวราชวังที่เขาไกรลาส  นนทุกข์น่าจะเป็นยักษ์หน้าตา ดี ผมดกปรกไหล่ ดำสวยด้วยบุญที่ทำมาไม่ใช่โลชั่นบำรุงเส้นผมที่โฆษณาในโทรทัศน์  หน้าที่ของนนทุกข์คือคอยล้างเท้าให้เทวดาที่มาเฝ้าพระ อิศวร

เรื่องวุ่นวายก็ คงไม่เกิดถ้าไม่มีเทวดาเลวๆคอยกลั่นแกล้งนนทุกข์ นั่นคือ คอยลูบหัว ลูบหน้าเล่นเหมือนเห็นเป็นตุ๊กตาหน้าประตู  ที่หนัก เข้าก็คือถอนเส้นผมของนนทุกข์เล่น  นนทุกข์ก็อดทน เรื่อยมา ด้วยสำนึกว่าเป็นผู้รับใช้ท่านมหาเทพ ทำงานให้ท่านด้วยความซื่อสัตย์  เทวดาเลวๆเล่านั้น เห็นนทุกข์นิ่งเงียบก็ยิ่งได้ใจ ถอนเส้นผมนนทุกข์กันใหญ่ ถอนไปถอนมาจากที่เป็นยักษ์รูปหล่อ ผมดกปรกไหล่  ต้องกลายเป็นยักษ์หัวล้านในที่สุด ในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ท่านเขียนถึงเทวดาทำร้ายนนทุกข์ไว้ว่า “….ตบหัวแล้วลูบหน้า บ้างให้ตักน้ำล้างบาทา บ้างถอนเส้นเกศาวุ่นไป จนผมโกร๋นโล้นเกลี้ยงถึงเพียงหู ดูเงาในน้ำแล้วร้องไห้ ฮึดฮัดขัดแค้นแน่นใจ ตาแดงคั่งแสงไฟฟ้า เป็นชายดูดู๋มาหมิ่นชายมิตายจะได้มาเป็นหน้าคิดแล้วก็รีบเดินมาเฝ้าพระอิศรา ธิบดี ฯ”

ลูกผู้ชายฆ่าได้ หยามไม่ได้ นนทุกข์อาจคิดประมาณนี้  สิ่งที่ลูก ผู้ชายแหนหวงรองลงมาจากไอ้หนูของตนก็คือเส้นผม  นนทุกข์ ถูกถอนจนหัวล้านจึงมีความแค้นเป็นอันมาก จึงไปขอพรจากพระอิศวรให้มีนิ้วเพชรชี้ใครก็ตาย  เมื่อ ได้พรสมปรารถนาแล้วก็จัดการกับพวกที่ชอบแกล้งตัวเองจนเทวดาเดือดร้อนไปทั่ว แหละครับ (กรรมมาถึงตัว)  ต้องให้พระอินทร์ไปฟ้องพระ อิศวร พระอิศวรมอบหน้าที่ให้พระนารายณ์มาปราบ พระนารายณ์แปลงเป็นนางฟ้ามายั่วนนทุกข์  ให้นนทุกข์ รำตามแล้วใช้ท่าไม้ตายคือชี้นิ้วชี้เข้าหาตัวเอง นนทุกข์เสียทีทำตามเลยโดนนิ้วชี้ตัวเองตายแหง๋แก๋

ก่อนตายก็รู้ว่า นางฟ้าคือพระนารายณ์แปลงกายมา นนทุกข์ด่าพระนารายณ์ว่าขี้ขลาด หน้าตัวเมีย ไม่กล้าสู้กันซึ่งๆหน้า จึงเกิดท้าทายกันขึ้น พระนารายณ์ว่าให้นนทุกข์ไปเกิดเป็นยักษ์มีสิบแขนยี่สิบมือ ตนจะไปเกิดเป็นคนธรรมดาสองมือนี่แหละ จะไปปราบให้ดู

นี่แหละครับ เบื้องหลังของอสูรร้ายอย่างทศกัณฑ์  ที่ถูกบุคคลที่ ขึ้นชื่อว่าเทวดากลั่นแกล้งก่อน  จึงต้องลุกขึ้นมา พิทักษ์สิทธิ์ในการมีชีวิตอยู่ของตน แต่กลายเป็นว่าสร้างความเดือดร้อนให้เทวดาไป เลยต้องกลายเป็นอาชญากร แม้จะมีการท้าทายข้ามภพข้ามชาติ ท้าให้มาเกิดใหม่ แต่เมื่อตั้งธงไว้ก่อนแล้วว่าเทวดาเป็นฝ่ายชนะ ก็ต้องชนะอยู่ดี

ปฐมบท ของสงครามมนุษย์รบยักษ์ในรามเกียรติก็เป็นดังนี้แล

ถ้าวิเคราะห์ จริง ๆ แล้ว  เอาฝีมือล้วนๆ ไม่มีเทวดาช่วย พระรามสิบคนก็สู้ทศกัณฑ์ไม่ได้  เหมือนใครบางคนตอน นี้หรือเปล่าครับ เมื่อเป็นเทวดาแล้วเหยียบหัวเขาเล่น พอเขาเอาคืนบ้างก็เผ่นแน่บไปลิบลับ ต่างจากเทวดาในเรื่องรามเกียรติ์ที่ไม่มีพระอิศวรกับพระนารายณ์คอยช่วย เพราะดันไปคิดกบฏต่อมหาเทพทั้งสองเข้า ได้แต่ให้ลิ่วล้อออกหน้าเห่าหอนแทน  ตอนนี้ คงเป็นตอนที่นนทุกข์กำลังลงโทษ (อดีต)เทวดา ที่ไม่มีมหาเทพคุ้มหัว

ล่าสุดมีหมายจับ กลายเป็นผู้ก่อการร้ายไปแล้ว!

โอย จบดีกว่า ประเดี๋ยวถูกฟ้อง!

แม้ขุนช้างขุนแผนที่เราได้อ่านได้เรียนกันนั้น เป็นเหตุการณ์ในสมัยกรุงศรีอยุธยา แต่แต่งขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ ดังนั้น บรรยากาศและข้อเท็จจริงที่ปรากฏอยู่ในเรื่อง ย่อมสะท้อนเหตุการณ์และสิ่งแวดล้อมทางสังคมในยุคสมัยที่แต่งขึ้น ดังนั้น หากจะวิเคราะห์เอาความจริงจากวรรณคดีเรื่องนี้ ก็น่าจะได้รับรู้เรื่องราวในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ได้ด้วย
นักปราชญ์ใหญ่อย่าง ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ก็ได้บอกไว้ในหนังสือ “ขุนช้างขุนแผน ฉบับอ่านใหม่” ว่าวรรณคดีเรื่อง ขุนช้างขุนแผน ได้บอกให้เรารู้เกี่ยวกับ “อดีตตอนหนึ่งของคนไทยในรายละเอียดถี่ถ้วนเป็นอย่างยิ่ง เป็นรายละเอียดในชีวิตประจำวัน รายละเอียดในกิจการงานตลอดจนอาชีพ ความเชื่อถือ และประเพณีทั้งปวงของคนไทยในสมัยตอนปลายกรุงศรีอยุธยามาจนถึงตอนต้นกรุงรัตนโกสินทร์”

ท่านว่าของท่านอย่างนั้น แต่จะจริงหรืออย่างไรก็ปล่อยให้นักวิชาการท่านวิจัยศึกษากันไป ในที่นี้จะขอกล่าวถึงนางทองประศรี เศรษฐีนีแห่งเมืองกาญจนบุรี เมียขุนไกรที่ถูกประหารชีวิตเพราะต้องราชทัณฑ์ นางทองประศรีกับขุนไกรมีลูกชายชื่อพลายแก้ว ต่อมาเติบโตรับราชการตามรอยบิดา ได้ยศเป็นขุนแผน ขุนแผนมีเมียชื่อนางพิมพิลาไลย ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นวันทอง ทั้งสองมีลูกด้วยกันชื่อพลายงาม

ต่อมาขุนแผนเดินทางไปรบ ขุนช้างคู่ปรับขุนแผนหลอกเมียกับแม่ยายขุนแผนว่าขุนแผนถูกฆ่าตายในสนามรบ ดังนั้นจึงขอแต่งงานกับนางพิมพิลาไลย ส่วนนางศรีประจันแม่ของพิมพิลาไลยก็บังคับลูกสาวแต่งงานกับขุนช้างทั้งๆที่ลูกสาวไม่อยากแต่ง ต่อมาขุนแผนกลับจากรบมาพบพิมพิลาไลยอยู่กับขุนช้าง เกิดพิโรธโกรธเคือง เรื่องก็เลยยุ่งนุงนังต่อมาอีกนาน แย่งกับครอบครองนางพิมพพิลาไลยราวกับเธอเป็นทรัพย์สินที่ไม่มีชีวิต ท้ายสุดขุนช้างใส่ความขุนแผนจนถูกจับติดคุก จากนั้นก็ได้พิมพิลาไลยที่เปลี่ยนชื่อเป็นวันทองไปครอง แต่วันทองตั้งท้องกับขุนแผนอยู่ก่อน คลอดลูกออกมาชื่อพลายงาม ถูกขุนช้างกลั่นแกล้งจะหาทางฆ่าให้ตาย ในที่สุดพลายงามอายุ ๑๐ ขวบก็เดินทางไปหาย่าคือนางทองประศรีที่เมืองกาญจนุบรี

โอย กว่าจะถึงคิวนางทองประศรีก็เล่นเอาคนเล่าเหนื่อยเหมือนกันนะนี่

นางทองประศรีก็เป็นเหมือนแม่ทั่วๆไปแหละครับ คือรักลูกปานดวงใจ รักหลานปานดวงตา เมื่อลูกต้องราชทัณฑ์ติดคุกแกก็ทุกข์จนผ่ายผอม ด้วยความรักและห่วงลูก วันๆก็นั่งจับเจ่าอยู่กับบ้านปล่อยให้ข้าทาสบริวารทำงานไป มียายปลียายเปลเป็นลูกคู่สนทนากันตามประสาคนรวยภูธรนั่นแล

นางทองประศรีแกมีมะยมอยู่ต้นหนึ่ง รสดีเป็นที่สุด แกหวงนักหวงหนา แต่เด็กๆก็ชอบมาลักมะยมแกประจำ แกรู้เข้าก็ด่าเสียงลั่นทุกครั้ง ไม่ใช่ด่าธรรมดานะครับ ด่าระดับที่ว่า “ชักโคตรเค้าเหล่ากอเอาพอเพียง” เลยแหละ คงระดับเดียวกับที่ว่า “พ่อแม่ปู่ย่าตายายไม่สั่งสอน” นั่นกระมัง

ทีนี้ พลายงามเดินทางจากเมืองสุพรรณไปหาย่าที่เมืองกาญจนบุรี ก็ถามทางเขาไปเรื่อย จนกระทั่งล่วงถึงแถวใกล้ๆบ้านย่า พบเด็กเลี้ยงควายก็เข้าไปถามว่าบ้านนางทองประศรีอยู่ทางไหน เด็กๆที่ติดใจรสชาติมะยมของนางทองประศรีก็ชี้ทางกันใหญ่ แถมยังเล่ากิติศัพท์ให้รู้ด้วยว่าแกดุนักหนา จับเด็กขี้ขโมยได้ก็ลงโทษ โดยเอานมยานฟัดกบาลหัวเสียให้เข็ด สำนวนท่านครูกวีสุนทรภู่ท่านเขียนไว้ดังนี้

“…เด็กบ้านนอกบอกเล่าให้เข้าใจ
แกอยู่ไร่โน้นแน่ยังแลลับ
มะยมใหญ่ในบ้านกินหวานนัก
กูไปลักบ่อยบ่อยแกคอยจับ
พอฉวยได้อ้ายขิกหยิกเสียยับ
ร้ายเหมือนกับผีเสื้อแกเหลือตัว
ถ้าลูกใครไปเล่นแกเห็นเข้า
แกจับเอานมยานฟัดกบาลหัว
มาถามหาว่าไรช่างไม่กลัว
แกจับตัวตีตายยายนมยาน ฯ…”

อ่านแล้วนึกถึงสมัยเด็กครับ มีคนแบบนางทองประศรีอยู่จริงๆ ขี้เหนียวแล้วก็ดุด้วย ปกติแล้วคนทั่วไปเขาไม่หวงกันหรอก แต่แกหวง เด็กๆก็ช่างกระไร รู้ว่าเจ้าของดุก็ยิ่งชอบแอบไปขโมย แกเห็นก็ด่าเสียเสียงดังไปสามบ้านแปดบ้าน ทั้งกลัวทั้งสนุกแหละครับ ใครไม่โดนแกด่าถือว่าเป็นสุดยอด พรรคพวกนับถือ คงเหมือนเด็กซิ่งเด็กแว้นในปัจจุบันนี้แหละ

นางทองประศรีขี้เหนียวในวรรณคดีอย่างไร ก็มีคนขี้เหนียวในชีวิตจริงอย่างนั้นแหละ นี่คงเป็นดังคำกล่าวของนักปราชญ์และนักวิจารณ์วรรณกรรมคนสำคัญคนหนึ่งของไทยคือ อุดม สีสุวรรณ (นามปากกา พ.เมืองชมพู, บรรจง บรรเจิดศิลป์ ฯลฯ ) ที่พูดไว้ว่า “ดูวรรณกรรมจากสังคม ดูสังคมจากวรรณกรรม” นั่นเอง

ถึงแม้นางทองประศรีจะขี้เหนียวมะยมเพียงใด แต่แกก็ไม่ขี้เหนียวความรักที่มีต่อหลาน เมื่อพลายงามขึ้นไปขย่มต้นมะยมกับเด็กๆ เพื่อเรียกความสนใจจากย่านั้น แรกที่แกไม่รู้แกก็โกรธ ด่าเสียดังลั่น ถือไม้ตระบองตรงรี่ไปที่ต้นมะยม เด็กๆแตกกระเจิง มีแต่พลายงามเท่านั้นที่กระโดดจากต้นมะยมมากราบตีนย่า จึงโดนไม่ตระบองไปเสียหลายตุ้บ แถมยังโดนย่าด่าเข้าให้ ท่านสุนทรภู่บรรยายไว้ว่า “ทองประศรีตีหลังเสียงดังผึง จะมัดมึงกูไม่ปรับเอาทรัพย์สิน มาแต่ไหนลูกไทยหรือลูกจีน เฝ้าลักปีนมะยมห่มหักราน”

ถามไปถามมาได้ความว่าเป็นหลานชายจริง นางทองประศรีถึงกับปล่อยโฮ ด้วยความรักความสงสารหลานชาย ทั้งยังเจ็บใจตัวเองที่ไม่ถามไถ่ให้เรื่องก่อน ทำให้ต้องฟาดหลังหลานไปเสียหลายตุ้บจนได้แผล ภาพนี้ท่านครูกวีบรรยายว่า “ย่าเขม้นเห็นจริงทิ้งตระบอง กอดประคองรับขวัญกลั้นน้ำตา แล้วด่าตัวชั่วเหลือไม่เชื่อเจ้า ขืนตีเอาหลานรักเป็นหนักหนา จนหัวห้อยพลอยนอพ่อนี่นา” จากนั้นก็พาหลานขึ้นเรือน สั่งยายปลีให้ฝนไพล สั่งยายเปลให้หาน้ำ แกก็อาบน้ำให้หลานชาย ขัดสีฉวีวรรณ คงอาบน้ำให้หลานไปบ่นไป

เมื่อสืบสาวราวเรื่องความเป็นมาแล้วรู้ว่าขุนช้างจ้องจะทำร้ายหลานตัวเอง นางทองประศรีก็ของขึ้น ด่าผู้ที่มีส่วนกลั่นแกล้งลูกกับหลานแกยกใหญ่ โดนเฉพาะขุนช้างนั้นโดนหนัก ทั้งปลอบหลานว่ามาอยู่กับย่าแล้วไม่ต้องกลัวใครรังแก ขืนไอ้ขุนข้างมันมาก็ต้องเจอดีแบบนี้

“…พ่อมาอยู่บ้านย่าแล้วอย่ากลัว
แม้นอ้ายขุนวุ่นมาว่าเป็นลูก
มันมิถูกนมยานฟัดกบาลหัว…”

เห็นฤทธิ์แกไหมล่ะครับ ไม่เพียงแค่เอานมยานฟัดกบาลเด็กเท่านั้น แม้ขุนช้างเองขืนมาทำให้แกโกรธก็มีสิทธิ์โดนนมยานฟัดกบาลหัวด้วย

ตัวละครแบบนางทองประศรี และตัวละครอื่นๆในลักษณะเดียวกันนี้ (เรียกง่ายๆว่าตัวประกอบนั่นแหละ) เป็นตัวละครที่มีบทบาทน้อยก็จริง แต่เป็นข้อต่อที่ทำให้เรื่องราวดำเนินไปได้อย่างราบรื่น มีความสำคัญต่อโครงเรื่องทั้งหมด หากไม่มีตัวละครเหล่านี้ก็ยากที่จะทำให้เรื่องดำเนินไปอย่างมีสีสันและรสชาติแห่งวรรณกรรม

ขอสรุปว่า อ่านขุนช้างขุนแผนแล้วได้รับทั้งความสนุกครึกครื้น โหด มัน ฮา ผสมโรแมนติค คลุกเคล้าด้วยความโศกเศร้ารันทด ปนหดหู่ เรียกได้ว่าครบรสชาติของชีวิตนั่นแหละครับ

ส่วนตัวแล้วผมชอบ “อ่าน” ตัวละครทั้งหลายเหล่านี้มากว่าตัวเอก เพราะตัวละครเหล่านี้แหละที่สะท้อนภาพความเป็นจริงของชีวิตได้มากกว่าตัวละครเอกที่จำเป็นจะต้องมีและรักษาภาพพจน์อย่างใดอย่างหนึ่ง เช่นดีหรือเลวแบบสุดโต่งเกินความเป็นจริงอยู่มาก แต่ตัวประกอบสามารถปลดปล่อยได้อย่างเต็มที่ เพราะไม่จำเป็นต้องมีภาพพจน์ให้รักษานั่นเอง

หากอ่านขุนช้างขุนแผนอยู่ก็ลองอ่านชีวิตของตัวประกอบทั้งหลายให้ละเอียดนะครับ จะได้ทั้งความสนุก เพลิดเพลินและสาระตามสมควร เช่นที่ผมอ่านนางทองประศรีให้ท่านฟังอยู่นี้ หรือถ้าอ่านนิยายร่วมสมัย ก็มีตัวประกอบระดับเดียวกับนางทองประศรีให้อ่านอยู่มากมายเช่นกัน.

๑๙/๓/๒๕๕๒

จรกาเป็นเจ้าเมืองจรกา อันเป็นเมืองเล็กๆ ที่ด้อยเกียรติด้อยยศในสายตาของบรรดาเจ้าผู้ครองนครใหญ่ๆทั้งหลาย อันได้แก่เมืองกุเรปัน ที่มีท้าวกุเรปันครองความเป็นใหญ่ เมืองดาหา ที่ครองอำนาจโดยท้าวดาหา พระอนุชาของท้าวกุเรปัน เป็นต้น ซึ่งกษัตริย์เหล่านี้อยู่ในวงศ์พระอาทิตย์ หรืออสัญแดหวา มีความหยิ่งทระนงถือยศถือศักดิ์ โดยเฉพาะท้าวกุเรปันนั้นหลงตระกูลตัวเองมากว่าใครๆ

จรกานอกจากจะเป็นเจ้าเมืองเล็กๆแล้ว ยังเป็นคนที่เรียกว่ารูปชั่วตัวดำ หน้าปรุประ ปากหนา จมูกโต อ้วนก็อ้วน เสียงก็แหบเหมือนเป็ด ว่ายังงั้น สรุปแล้วรูปลักษณ์ภายนอกไม่มีอะไรน่าดู คงไม่เป็นที่น่าพิศวาสของอนงค์นางใด โดยท่านได้บรรยายรูปร่างหน้าตาของจรกาไว้ว่า “…ดูไหนมิได้งามทั้งกายา ลักขณาผมหยักพักตร์เพรียง จมูกใหญ่ไม่สง่าราศี จะพาทีแห้งแหบแสบเสียง…” นึกภาพแล้วก็เหมือนกระผมไม่น้อยเลย

สภาพขนาดนี้แม้ใช้โลชั่นบำรุงผิวของบุรุษให้หน้าเด้งเหมือนที่โดม ปกรณ์ลัมน์ ใช้ในหนังโฆษณาวันละโหลก็คงช่วยอะไรไม่ได้แน่ๆ

แต่ธรรมชาติของผู้ชาย แม้จะขี้เหร่แต่ก็อยากมีเมียสวย เมื่อได้ยินข่าวว่า บุษบา ธิดาของท้าวดาหา ซึ่งเป็นหญิงสาวแสนสวย เกิดมาพร้อมกับกลิ่นกายหอมอบอวลโดยไม่ต้องใช้โลชั่นบำรุงผิวขจัดริ้วรอย ไม่ต้องอาบน้ำหอมจากปารีสก็หอมหวนชวนฝัน เมื่อทราบดังนั้นจึงให้คนไปวาดรูปบุษบามาให้ชม ว่าจะสมคำร่ำลือหรือไม่

เมื่อได้เห็นรูปบุษบาแล้ว ท่านได้บรรยายอาการของจรกาไว้ดังนี้

คลี่กระดาษดูรูปนางนารี
ให้เปรมปรีดิ์ประฏิพัธผูกพัน
พิศทั่วนรลักษณ์พักตรา
ดั่งหยาดฟ้ามาแต่กระยาหงัน
รสรักตรึงใจเพียงไฟกัลป์
ทรงธรรม์ซวนซบสลบลง

สรุปว่าเป็นเอาหนัก ตะลึงในความงามจนหมดสติ เมื่อฟื้นขึ้นมาก็นั่งรำพึงรำพัน ไม่ยอมหลับยอมนอนกันล่ะ ถึงกับเอารูปวาดไปแนบกอด ท่านบรรยายว่า…กรพาดกระดาษรูปแล้วรับขวัญ ความเสน่หานั้นไม่เหือดหาย เอนองค์ลงแอบแนบกาย เกษมสันต์มั่นหมายว่านงเยา… ลองนึกดูสิว่าเป็นหนักขนาดไหน

นี่แหละครับที่เขาเรียกว่า “หลงรูป” ขนานแท้เทียวล่ะ ชายท่านใดเคยเป็นแบบนี้หรือใกล้เคียงบ้างล่ะครับ

เมื่อตั้งสติได้แล้วก็ให้พี่ชายไปสู่ขอบุษบามาเป็นเมีย ปรากฏว่าท้าวดาหายกให้ครับ เพราะตอนนั้นท่านโกรธว่าที่ลูกเขยคืออิเหนาซึ่งเป็นโอรสของท้าวกุเรปันพี่ชายของท่านเอง ที่ทิ้งงานวิวาห์ไปหาจินตะหรา ที่ เป็นหญิงสาวสวยเช่นกัน ตอนนั้นอิเหนายังไม่เคยเห็นบุษบามาก่อน (ก็แปลกอยู่นะ เป็นญาติกันแต่ไม่เคยเห็นหน้ากัน หรือว่าอยู่ต่างเมือง ไกลกันมาก) แต่พอจรกาจะเข้าวิวาห์กับบุษบา พ่อเจ้าประคุณอิเหนากลับมาลักเอาเจ้าสาวไปเสียนี่ แต่ยังดีที่ท้าวกุเรปันได้สู่ขอจินดาส่าหรี ธิดาของท้าวสิงหัดส่าหรีซึ่งเป็นญาติตนเองมาแต่งกับจรกาแทน

แม้จรกาไม่ได้คนสวยที่สุดเป็นเมีย แต่ก็นับว่ามีเมียสวยแหละนะ เพราะน้องนางจินดาส่าหรีก็ไม่ใช่หญิงขี้ริ้ว แม้จะงดงามสู้บุษบาไม่ได้ แต่ก็น้องๆนางฟ้าเหมือนกัน กว่าจะแฮปปี้เอ็นดิ้ง ชีวิตรักของจรกานี่ก็วุ่นวายพอดูนะครับพี่น้อง

ผมยกเอาเรื่อง อิเหนา มาเปิดโครงการ “๑๐๐ ตัวละคร” และจับจุดที่จรกาก็เพราะว่า ได้เห็นอะไรหลายๆอย่างจากเรื่องนี้ โดยเฉพาะเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของชนชั้นต่างๆในสังคม

แม้เรื่องอิเหนานี้มีเค้าเงื่อนมาจากพงศาวดารชวา แต่ก็เป็นเพียงเค้าโครงเรื่องชื่อ ตัวละคร และสถานที่เท่านั้น ส่วนเนื้อหาที่ปรากฏอยู่ทั้งเรื่องเป็นผลผลิตของสังคมไทยหรือสยาม ดังนั้นจึงสะท้อนสภาพสังคมไทยในสมัยที่บทประพันธ์ถูกแต่งขึ้นเป็นแน่แท้ ความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครทั้งหลาย ทั้งเรื่องการยึดเกียรติถือยศแห่งวงศ์ตระกูล ความไม่เท่าเทียมกันในสังคม การดูหมิ่นดูแคลนคนอื่นว่าต่ำต้อยกว่าตน

ชีวิตของจรกา เจ้าเมืองเล็กๆที่ไม่ได้เป็นเชื้อสายของราชวงศ์ ใหญ่อย่างวงเทวาของอิเหนา แต่อาศัยว่าจังหวะเหมาะเคราะห์ดีโชคช่วย ได้ เป็นญาติกับวงศ์ใหญ่มหาอำนาจ ด้วยการแต่งงาน อันเป็นวิธีหนึ่งในการเลื่อนชั้นทางสังคม ซึ่งหลังจากได้เลื่อนชั้นแล้วก็จะต้องพิสูจน์ตนเองต่อไปว่าจะสามารถหลอมรวม เป็นส่วนหนึ่งส่วนเดียวกันกับเขาได้หรือไม่

ตัว ละครอย่างเช่นจรกานี้ น่าจะเป็นหนึ่งในตัวแทนของผู้คนที่มีชีวิตอยู่ในสังคมตั้งแต่อดีตจนถึง ปัจจุบัน ทั้งประเด็นขี้เหร่มีเมียสวยและวิธีการการเลื่อนชั้นทางสังคม

เมื่อ ได้เลื่อนฐานะชนชั้นในสังคมแล้วจะลืมรากเหง้าของตัวเองหรือไม่นั้น อันนี้ก็ตอบไม่ได้ครับ คงต้องดูเป็นคนๆ ซึ่งมีให้เห็นเกลื่อนกล่นบนโลกนี้.